๓. วิริยสัมโพชฌงค์

---

[องค์แห่งปัญญาเครื่องตรัสรู้คือความเพียร] ๔. ปีติสัมโพชฌงค์

---

[องค์แห่งปัญญาเครื่องตรัสรู้คือความอิ่มใจ] ๕. ปัสสัทธิสัมโพชฌงค์

---

[องค์แห่งปัญญาเครื่องตรัสรู้คือความสงบ] ๖. สมาธิสัมโพชฌงค์

---

[องค์แห่งปัญญาเครื่องตรัสรู้คือความตั้งใจมั่น] ๗. อุเปกขาสัมโพชฌงค์

---

[องค์แห่งปัญญาเครื่องตรัสรู้คือ ความวางเฉย]

---

[๓๒๘] บริขารของสมาธิ ๗ อย่าง ๑. สัมมาทิฏฐิ

---

[ความเห็นชอบ] ๒. สัมมาสังกัปปะ

---

[ความดำริชอบ] ๓. สัมมาวาจา

---

[เจรจาชอบ] ๔. สัมมากัมมันตะ

---

[การงานชอบ] ๕. สัมมาอาชีวะ

---

[เลี้ยงชีวิตชอบ] ๖. สัมมาวายามะ

---

[พยายามชอบ] ๗. สัมมาสติ

---

[ระลึกชอบ]

---

[๓๒๙] อสัทธรรม ๗ อย่าง ดูกรผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นคนไม่มีศรัทธา ๒. เป็นคนไม่มีหิริ ๓. เป็นคนไม่มีโอตตัปปะ ๔. เป็นคนมีสุตะน้อย ๕. เป็นคนเกียจคร้าน ๖. เป็นคนมีสติหลงลืม ๗. เป็นคนมีปัญญาทราม

---

[๓๓๐] สัทธรรม ๗ อย่าง ดูกรผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นคนมีศรัทธา